Wat is macrodoelmatigheidsonderzoek?
Toelichting van de CDHO-criteria
Een macrodoelmatigheidsonderzoek is nodig als u een nieuwe bekostigde hbo- of wo-opleiding wilt starten. Het onderzoek vormt de basis voor een aanvraag bij de Commissie Doelmatigheid Hoger Onderwijs (CDHO).
In het onderzoek toont u aan dat er voldoende vraag is op de arbeidsmarkt, dat er ruimte is binnen het bestaande opleidingsaanbod en dat de opleiding noodzakelijk is. De CDHO beoordeelt de aanvraag en adviseert het ministerie van OCW over het al dan niet bekostigen van de nieuwe opleiding.
Wilt u een uitgebreide toelichting op de criteria, onderzoeksmethoden en aandachtspunten? Bekijk dan ook de verdiepende uitleg op onze website www.macrodoelmatigheid.nl.
Bezoek ook onze website macrodoelmatigheid.nl
Wat is een macrodoelmatigheidsonderzoek?
In een macrodoelmatigheidsonderzoek onderbouwt u dat een nieuwe opleiding voldoet aan de criteria waarop de CDHO toetst. De kern is dat de arbeidsmarktbehoefte wordt afgezet tegen het bestaande opleidingsaanbod.
Het onderzoek richt zich dus niet op de vraag of de opleiding aantrekkelijk is voor studenten (dit is voor de CDHO geen criterium), maar op de vraag of de opleiding inspeelt op een arbeidsmarktvraag die nog niet voldoende wordt bediend door bestaande opleidingen.
Een macrodoelmatigheidsonderzoek bestaat doorgaans uit een combinatie van data-analyse, deskresearch en veldwerk. Het resultaat is een onderbouwde argumentatie richting de CDHO, dat verwijst naar rapportages van onderzoeken, bronnen in een dossier.
Veelvoorkomende onderdelen zijn:
Analyse van arbeidsmarktdata en vacaturedata
Analyse van het bestaande opleidingsaanbod
Werkveldonderzoek, zoals interviews of een enquête onder werkgevers
Een samenhangende argumentatie richting de CDHO
Waarmee kunnen wij u helpen?
Heeft u een vraag over macrodoelmatigheidsonderzoek of CDHO-aanvraag?
Wilt u advies over de kans dat uw nieuwe opleiding de CDHO-toets doorstaat?
Of wilt u een vrijblijvend kennismakings- of offertegesprek inplannen?
Neem contact op met onze experts:
Matthijs Endt: matthijsendt@nidapcom
Rachel van Rootselaar: rachel@nidap.com
Wanneer is een CDHO-aanvraag verplicht?
Een CDHO-aanvraag is verplicht wanneer u een nieuwe opleiding wilt laten bekostigen door het ministerie van OCW. Het macrodoelmatigheidsonderzoek vormt een vast onderdeel van deze aanvraag.
Een CDHO-aanvraag is onder meer nodig bij:
Het starten van een nieuwe opleiding, zoals een associate degree, bachelor of master
Het aanbieden van een bestaande opleiding op een nieuwe vestigingslocatie
Het aanbieden van een opleiding in een nieuwe variant, bijvoorbeeld deeltijd
Het verplaatsen van een opleiding naar een andere vestigingsplaats
Het wijzigen van de RIO-indeling van een bestaande opleiding
Voor een verplaatsing geldt een beperkte aanvraag. Daarbij kijkt de CDHO vooral naar de impact op het bestaande aanbod in de nieuwe regio. Ook voor wijziging van de RIO-indeling geldt een afwijkende procedure.
Nieuwe opleiding of inpassen in bestaand programma?
Een CDHO-toets is niet nodig wanneer een bestaande opleiding inhoudelijk wordt aangepast binnen de daarvoor geldende ruimte. Hierbij geldt als richtlijn dat een opleiding tot ongeveer 50 procent van het curriculum kan wijzigen, zolang de aanpassing past binnen het profiel van de opleiding en de instelling.
Het ontwikkelen van een nieuwe opleiding is een lang en intensief proces. Daarom is het verstandig om vooraf goed te verkennen of een nieuw idee een zelfstandige opleiding vraagt, of ook binnen bestaand aanbod kan worden ondergebracht.
De criteria waarop de CDHO toetst, zijn vastgelegd in de Regeling macrodoelmatig opleidingsaanbod hoger onderwijs. De CDHO beoordeelt in hoofdlijnen twee criteria:
• Arbeidsmarktbehoefte
• Ruimte in het aanbod, inclusief het noodzaakcriterium
In de kern komt de beoordeling neer op een vraag en aanbod vergelijking. De CDHO kijkt of de arbeidsmarktbehoefte voldoende groot is en of bestaande opleidingen deze behoefte niet al in voldoende mate bedienen.
Daarnaast beoordeelt de CDHO of een nieuwe opleiding daadwerkelijk nodig is, of ook kan worden ondergebracht binnen bestaand aanbod.
Arbeidsmarktbehoefte
Bij arbeidsmarktbehoefte gaat het om de vraag of er in de toekomst behoefte is aan afgestudeerden van de voorgenomen opleiding.
De CDHO vraagt altijd om een cijfermatige onderbouwing. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van arbeidsmarktdata, prognoses, vacatureonderzoek en, waar nodig, maatwerkonderzoek onder werkgevers.
Een kwalitatieve onderbouwing kan aanvullend worden gebruikt, bijvoorbeeld op basis van maatschappelijke ontwikkelingen, beleidsvoornemens of technologische trends die wijzen op toekomstige vraag.
Ruimte in het aanbod
Bij ruimte in het aanbod beoordeelt de CDHO of de arbeidsmarktbehoefte niet al wordt ingevuld door bestaande opleidingen.
Daarvoor wordt gekeken naar verwante opleidingen, hun instroom, hun inhoudelijke profiel en de arbeidsmarkt waarop zij zich richten. In de praktijk is het belangrijk om goed te onderbouwen waarom opleidingen wel of niet als verwant worden beschouwd.
Noodzaakcriterium
Sinds 2023 kijkt de CDHO explicieter naar de noodzaak van een nieuwe opleiding.
De aanvrager moet onderbouwen dat de opleiding niet binnen bestaande opleidingen kan worden vormgegeven. Daarbij wordt gekeken naar de inhoud en doelen van de opleiding, het onderscheid ten opzichte van bestaand aanbod, het effect op andere instellingen en de aansluiting op het profiel van de eigen instelling.
Afstemming met andere instellingen
Een aanvraag moet ook inzichtelijk maken hoe is afgestemd met andere relevante onderwijsinstellingen.
De aanvrager moet laten zien dat instellingen zijn geïnformeerd, dat reacties zijn opgehaald en meegewogen, en dat waar relevant samenwerking is verkend.
Opscholingsbehoefte bij deeltijdopleidingen
Bij deeltijdopleidingen moet ook worden onderbouwd dat werkgevers bereid zijn hun werknemers de opleiding te laten volgen. Dit wordt aangeduid als een opscholingsbehoefte.
Ook deze behoefte moet cijfermatig worden onderbouwd. In de praktijk gebeurt dit vaak via een enquête onder werkgevers. Voor duale opleidingen geldt deze verplichting niet.
Waar toetst de CDHO op?
Een macrodoelmatigheidsonderzoek bestaat uit een samenhangende onderbouwing van de criteria waarop de CDHO toetst. De aanvrager moet zelf aantonen dat er een behoefte bestaat en dat er ruimte is voor een nieuwe opleiding.
Afhankelijk van de casus bestaat het onderzoek uit verschillende onderdelen:
Analyse van arbeidsmarktdata en prognoses
Deskresearch en literatuuronderzoek
Vacatureanalyse
Werkgeversenquête
Werkgeversinterviews
Analyse van het bestaande opleidingsaanbod
Inschatting van de verwachte instroom
Een samenhangende argumentatie richting de CDHO
De precieze onderzoeksopzet hangt af van de opleiding, het domein en de beschikbare bronnen. Vaak zijn standaard arbeidsmarktdata niet specifiek genoeg. In zulke gevallen is maatwerkonderzoek (werkgeversonderzoek en/of een vacatureanalyse) meestal nodig.
De verschillende onderdelen moeten uiteindelijk samenkomen in één consistent verhaal. De CDHO beoordeelt niet alleen de losse bronnen, maar ook de vraag of de argumentatie navolgbaar is en of de conclusies logisch volgen uit het onderzoek.
Hoe ziet een macrodoelmatigheidsonderzoek eruit?
CDHO-aanvragen worden regelmatig afgewezen. Dat ligt niet altijd aan het ontbreken van onderzoek, maar vaak aan de kwaliteit van de onderbouwing of de manier waarop de aanvraag is opgebouwd.
Veelvoorkomende knelpunten zijn:
De arbeidsmarktbehoefte is niet voldoende groot of onvoldoende aantoonbaar
Er is al veel verwant aanbod dat op dezelfde arbeidsmarkt inspeelt
De opleiding is onvoldoende onderscheidend ten opzichte van bestaande opleidingen
De noodzaak van een zelfstandige opleiding is onvoldoende onderbouwd
De arbeidsmarktdata zijn te algemeen
De methodiek van enquêtes of vacatureanalyses is onvoldoende toegelicht
De argumentatie of de uitgevoerde onderzoeken zijn niet goed navolgbaar
De afstemming met andere instellingen is onvoldoende uitgewerkt
Een belangrijk aandachtspunt is de navolgbaarheid van het onderzoek. De CDHO moet kunnen controleren waarop conclusies zijn gebaseerd. Bronnen, methoden en keuzes moeten daarom goed worden vastgelegd.
Voorstudie: Hoe zal de CDHO naar uw aanvraag kijken?
Twijfelt u of een aanvraag kansrijk is? Een voorstudie kan helpen om risico’s vooraf in beeld te brengen en te bepalen welk vervolgonderzoek nodig is. Lees meer.
Waar gaat het vaak mis?
Een macrodoelmatigheidsonderzoek duurt meestal ongeveer drie tot vier maanden. De exacte doorlooptijd hangt af van de benodigde onderzoeksstappen, de beschikbaarheid van data en de mate waarin maatwerkonderzoek nodig is.
Een onderzoek wordt meestal uitgevoerd voorafgaand aan de Toets Nieuwe Opleiding bij de NVAO. In de praktijk is het verstandig om tijdig te starten, omdat veldwerk, afstemming met andere instellingen en dossieropbouw veel tijd kunnen vragen.
Een zorgvuldig proces voorkomt dat de aanvraag aan het eind nog gerepareerd moet worden. Zeker bij complexe opleidingen, opkomende arbeidsmarkten of sterk interdisciplinair aanbod is een goede afbakening aan het begin belangrijk.
Doorlooptijd en proces
NIDAP ondersteunt onderwijsinstellingen bij macrodoelmatigheidsonderzoek en CDHO-aanvragen. We voeren het onderzoek uit, bouwen de onderbouwing op en adviseren.
Wilt u weten of uw aanvraag kansrijk is? Bekijk onze pagina over de voorstudie CDHO-aanvraag.
Wilt u het volledige macrodoelmatigheidsonderzoek laten uitvoeren? Bekijk onze dienstenpagina over macrodoelmatigheidsonderzoek.
Wilt u zich verder verdiepen in de criteria, methoden en valkuilen? Bekijk de uitgebreide uitleg op macrodoelmatigheid.nl.
Hulp nodig bij een macrodoelmatigheidsonderzoek?
Neem contact op voor een kennismakings- of offertegesprek
Een vraag, idee of offerteverzoek? Of gewoon eens kennismaken? Laat uw gegevens achter, we nemen snel contact met u op voor een vrijblijvend gesprek.
